,,Gaan jullie de ramen wassen?”, vraagt de vrouw die zojuist de deur van Kasteel Spelderholt in de bossen van Beekbergen openzwaaide. Monumentenwachter Wilfred Mengerink krijgt een glimlach op zijn gezicht: ,,Nee, wij gaan wat leien vervangen”. De vrouw kijkt niet-begrijpend en daarom houdt Wilfred een lei omhoog: ,,Deze.”
Op zich is de gedachte van de dame niet zo vreemd, want behalve een hoogwerker zijn er ook twee mannen in werkkleding te zien en op de achtergrond staat een busje. Maar de mannen zijn toch echt inspecteurs van Monumentenwacht Gelderland en bezig met de tweejaarlijkse inspectie van het gemeentelijke monument.
Geen streepgarantie
,,We zijn weleens gevraagd door een abonnee om de ramen te wassen op grote hoogte als we toch het dak op zouden gaan”, zegt Wilfred. ,,Ik heb toen voor de grap gezegd dat we in ruil voor iets lekkers bij de koffie best een raam wilden meenemen als we daar toch moesten zijn, maar wel zonder streepgarantie.”
Dat aanbod met een knipoog was eenmalig, want het hoofddoel van de bezoeken van een team van monumentenwachters is altijd om de toestand van een woonhuis, kasteel, boerderij, kerk of ander monument in kaart te brengen. Het is niet alleen maar kijken en fotograferen, maar ook kloppen, voelen en soms een kleine reparatie doen.
Tekst gaat verder onder foto
Zoals nu dus bij Kasteel Spelderholt, waar enkele leien ontbreken. Een leek moet goed kijken, maar een monumentenwachter ziet het zelfs vanaf de grond. Wilfred: ,,Die leien zijn eraf gegleden doordat de leihaken zijn versleten. Vroeger waren die meestal van koper en dat houdt het niet als tientallen jaren lang de leien door bijvoorbeeld de wind er langs schuiven. Koper is zachter dan bijvoorbeeld roestvrij staal, waarvan ze tegenwoordig worden gemaakt.”
Op zondag gebeld
De andere wachter in het team dat op de Veluwe actief is, is Hein van Zijtveld. ,,Ik werk nu ruim een jaar bij Monumentenwacht Gelderland. Daarvoor had ik een eigen bedrijf in onder andere erfgoedrestauraties. Ik ben niet gestopt omdat ik te weinig werk had, integendeel. Ik wou meer tijd voor mijn gezin en mezelf.”
Tekst gaat verder onder foto
Via de bevriende monumentenwachter Dinand van den Brink liep hij een keer mee met de monumentenwacht en besloot de overstap te maken. ,,Iedereen zei me dat ik het maken zou gaan missen, maar ik woon in een monumentale wederopbouwboerderij uit 1947 en daarin zit nog wel voor tien jaar werk. Toen we het kochten was het een bouwval, daarom was het ook mogelijk voor ons om te kopen.”
Wethouder
Het kasteel in Beekbergen werd ontworpen door de Haarlemse architect Haitsma Mulier en gebouwd in 1908. Opdrachtgever was de civiel ingenieur van de Nederlandse Heidemaatschappij en tevens wethouder in Apeldoorn L.F. Teixeira de Mattos. Hij woonde met zijn gezin van 1908 tot 1921 in het landhuis en schonk het toen aan de staat.
Hij had wel de voorwaarde dat er een openbare instelling gevestigd zou worden die een relatie zou hebben met bos-, land- of tuinbouw. Zo werd het een onderzoeksinstituut voor de pluimveeteelt dat in 1984 uitbreidde met een pelsdierenfarm en in 1992 met dezelfde onderzoeksfaciliteiten voor konijnen. Stichting Parc Spelderholt werd in 1997 eigenaar. Dat is een landelijke organisatie met een bijzondere missie: jongeren met een verstandelijke beperking helpen om een vak te leren en zelfstandiger te worden.
Dolle dinsdag
In 1942, tijdens de Duitse bezetting, werd het landhuis op Spelderholt gevorderd door de bezettingsmacht. Na Dolle Dinsdag in 1944 verhuisden de nazi-kopstukken Seyss-Inquart en Wimmer met hun gezinnen naar Spelderholt. Aan het einde van de oorlog nam prins Bernhard als bevelhebber van de Nederlandse strijdkrachten tijdelijk zijn intrek in het landhuis. Ook prinses Juliana schijnt enige tijd op het landgoed gewoond te hebben.
Tekst gaat verder onder foto
Ruim tachtig jaar later meldden Hein van Zijtveld en Wilfred Mengerink zich vroeg in de ochtend om acht uur in Beekbergen bij het pand met de rijke geschiedenis. Daar wachtte een hoogwerker die de eigenaar van het pand voor de inspectie had gehuurd, maar die bleef vanwege het slechte weer nog even ongebruikt.
Lekkage door regen
,,Het regende behoorlijk, dus we zijn binnen begonnen”, zegt Wilfred. ,,Dankzij die bui ontdekten we waar het lekte. Eigenlijk zou je voor een dakinspectie altijd regen moeten hebben. Je ziet natuurlijk wel oude vochtvlekken, maar je kunt niet zien hoe lang die daar al zitten. Bovendien kan het zo zijn dat het maar een beetje lekt en door een goede ventilatie het vocht zo weer weg is. Maar nu hebben we het met eigen ogen zien druppelen.”