Als Monumentenwachter werd mij onlangs de vraag gesteld: Wat zijn volgens jou de drie mooiste watermolens?
Een lastige vraag, want eigenlijk bestaat er voor mij geen top drie. Iedere watermolen heeft zijn eigen geschiedenis, karakter en technische bijzonderheden. Juist die diversiteit maakt ons molenerfgoed zo waardevol..
Toch zijn er drie watermolens die ik graag onder de aandacht breng.
1. Oliemolen in Eerbeek
Een prachtige, kleinschalige watermolen met een mooi gaande werk (aandrijflijn) en productieproces. De techniek waarmee hier op traditionele wijze olie wordt geslagen, laat zien hoe waterkracht eeuwenlang werd benut. Omdat ik in Eerbeek woon, heeft deze molen bovendien een bijzondere lokale betekenis.
Een leuk weetje: het woord oliedom zou zijn oorsprong vinden in de oliemolen. Kinderarbeid was ooit normaal, en wie in de oliemolen werkte, was door het lawaai al gauw doof. Die kinderen konden slecht meekomen op school en werden dom genoemd. Oliedom dus.
2. Watermolen in Wenum
Een veelzijdige watermolen waar zowel koren kan worden gemalen als hout kan worden gezaagd. Voor mij persoonlijk een bijzondere plek, omdat ik hier mijn opleiding tot watermolenaar volg. Een mooie gelegenheid om mijn kennis van historische watermolentechniek verder te verdiepen en in de praktijk toe te passen.
3. Kopermolen in Epe
De Kopermolen in Epe is dan weer bijzonder om heel andere redenen. De molen aan de Klaarbeek in Zuuk begon als korenmolen en werd in 1706 een papiermolen. Rond 1745 werd hij ingericht als kopermolen: het waterrad dreef toen zware hamers aan die koper tot platen en ketels sloegen. Daar dankt de molen zijn naam aan. Later werd er weer graan gemalen.
Hoewel de molen niet meer maalvaardig is, heeft hij nog altijd enorm veel karakter. Het bijzondere interieur en de boeiende verhalen van de eigenaar geven een prachtig beeld van de geschiedenis en het vroegere gebruik van de molen.
Wat deze molens voor mij bijzonder maakt, gaat verder dan alleen hun uiterlijk.
Het zijn de historische technieken, de verhalen en het vakmanschap die iedere molen uniek maken.
Vanuit mijn werk als Monumentenwachter bij Monumentenwacht Gelderland én mijn betrokkenheid als molenaar kijk ik met veel waardering naar dit bijzondere erfgoed. Daarom gaat het voor mij uiteindelijk niet om de vraag welke watermolen de mooiste is. Veel belangrijker is dat we er samen voor zorgen dat hun geschiedenis, techniek en verhalen behouden blijven, zodat ook toekomstige generaties hiervan kunnen genieten.
Hoewel ik als windmolenaar gewend ben om de energie uit de wind te halen, laat ik me ook graag meevoeren door de kracht van water.
Door Gerrit van de Pol, Monumentenwachter bij Monumentenwacht Gelderland
Ben je na het lezen enthousiast geworden over watermolens en wil je er meer over ontdekken? Neem dan vooral eens een kijkje bij de publicatie ‘Schetsen aan Gelderse Watermolenlandschappen’ van het Gelders Genootschap. Een interessante publicatie over de bijzondere geschiedenis, de landschappen en het erfgoed rondom onze Gelderse watermolens.
🔗 https://geldersgenootschap.nl/actueel/publicatie-schetsen-aan-gelderse-watermolenlandschappen