Ga naar inhoud. | Ga naar navigatie

Onafhankelijke inspectie en advisering onderhoud monumenten

Persoonlijke hulpmiddelen

Navigatie

U bent hier: Home > Nieuws > Een bijna vergeten socialistisch bolwerk op de Veluwe
Register Kennis&Kunde monumentenspecialisten

Kwaliteitsregeling Kennis&Kunde (K&K) met bedrijven werkzaam in Gelderland, Overijssel, Drenthe, Friesland en Groningen. Meer informatie? Zie menu kwaliteitszorg.

Inschrijven op onze nieuwsbrief

* verplicht veld
Toolkit Duurzaamheid
http://www.toolkitduurzaamerfgoed.nl/
Infobladen Monumentenwacht

Direct naar praktische infobladen onderhoud voor de eigenaar.

Historisch Bouwfragmentendepot

Depot in Valburg met diverse materialen.

 
Document acties

Een bijna vergeten socialistisch bolwerk op de Veluwe

Diep in de Veluwse bossen, midden op de bible belt, was ooit een socialistisch vakantiebolwerk gevestigd. Waar jongeren van de Arbeiders Jeugd Centrale (AJC) dansten om de meiboom, wandelden in de natuur en als ze geluk hadden kennis maakten met SDAP-kopstuk Pieter Jelles Troelstra. En alles zonder alcohol en nicotine.
Een bijna vergeten socialistisch bolwerk op de Veluwe

Tijmen Kos bij het hoofdgebouw en het gastenverblijf.

Het vakantieoord in Vierhouten is er nog steeds, al zijn de idealen verwaterd. Het park ademt geschiedenis. Zo zijn er afbeeldingen van Troelstra en Wibaut, twee wat verwaarloosde openluchttheaters en drie prachtige Rijksmonumenten met de namen: Paasheuvel, Rode Valkennest en Zonnehal. De eerste twee monumenten staan er prachtig bij, de grote hal wacht op een dure restauratie.

Tijmen Kos is al zo’n twintig jaar als vrijwilliger betrokken bij de instandhouding van de monumentale panden op het enorme terrein. Tot 2007 was het 33 hectare groot, inmiddels is een deel van de grond verkocht aan een onderneming die er een camping heeft gevestigd.

 

Heldere hemel

,,In 1918 werd de Arbeiders Jeugd Centrale opgericht door vakbond NVV en de SDAP, de voorloper van de PvdA. Ze wilden jeugd opvoeden met beweging, dans, muziek en zonder drank en sigaretten. Het was opmerkelijk dat ze vier jaar later hier een stuk grond kochten, want ook toen was het hier overwegend protestant.”

Hij vervolgt: ,,Maar ja, in tegenstelling tot de Randstad had je hier wel bos, hei en een heldere hemel. En het was goed bereikbaar, want Nunspeet had toen ook al een station. Dan liepen de jongeren vijf kilometer van het station om hier te komen. Wekelijks kwamen 1000 tot 1500 kinderen deze kant op.”

De ‘bleekneusjes’ uit het westen van het land waren onderverdeeld in drie leeftijdscategorieën: tot 12 jaar, van 12 tot 16 jaar en 16+. ,,Als eerste werd in 1922 en 1923 kamphuis De Paasheuvel gebouwd. Zes jaar later kregen de Rode Valken, de groep voor jongeren van 12 tot 16 jaar, een eigen kampgebouw. Dat werd heel toepasselijk het Rode Valkennest genoemd.” Bij De Paasheuvel ligt nog steeds een openluchttheater met 1200 zitplaatsen, bij het andere gebouw een kleiner buitentheater.

 

Zonnehal

Om ook opvoeringen te kunnen geven bij slecht weer, werd in 1938 de Zonnehal opgetrokken, helemaal uit hout. Het is niet zo vreemd dat dit monumentale gebouw, dat plek biedt aan 1200 mensen, er het slechtst aan toe is.

,,Het gebouw is enig in z’n soort en moet nodig gerestaureerd worden”, zegt Kos. ,,De Paasheuvel en het Rode Valkennest zijn al gerestaureerd, maar voor de Zonnehal is geen geld.” Een aantal jaar geleden is wel de houten constructie aangepakt en dat was nodig ook. ,,Als er een Chinook helikopter boven hing, dan zag je het gebouw gewoon bewegen. Stiekem hoopten we dat het daardoor in elkaar zou zakken, want dan zouden we geld krijgen om het weer op te bouwen.”

Een opknapbeurt heeft ervoor gezorgd dat het gebouw weer stevig staat, maar er is nog veel werk en geld nodig om het weer in fraaie staat te krijgen. De voorgevel, voorzien van een prachtige afbeelding van een zon en de 22 houten deuren aan de zijkanten zijn er slecht aan toe. ,,We hebben becijferd dat er 700.000 euro nodig is voor restauratie. We kunnen wel subsidies krijgen, maar dan moet eigenaar De Paasheuvelgroep er ook geld in steken. En die maakt een andere keuze.”

De Paasheuvelgroep is een organisatie die in heel Nederland groepsaccommodaties (voor jongeren) heeft. De Arbeiders Jeugd Centrale bestaat al sinds 1959 niet meer. Groepen jongeren komen normaal gesproken nog wel in Vierhouten, maar dan van scholen, verenigingen en andere organisaties. Corona gooit nu bijna een jaar al roet in het eten.

 

Televisieprogramma

In 2007 deed de Paasheuvelgroep mee aan het televisieprogramma De Restauratie in de hoop om daar een miljoen euro te winnen om de Zonnehal op te kunnen knappen. ,,We kwamen in de finale terecht, maar we kregen helaas te weinig stemmen om te winnen. Het geld ging naar een molen. Het is jammer dat de Zonnehal diep in het bos ligt en amper bekend is. Zelfs in deze omgeving zijn er nog veel mensen die niet eens weten dat-ie bestaat. Heel anders dan bijvoorbeeld een Eusebiuskerk in Arnhem. Die kent iedereen.”

De toekomst van de hal, die nu meestal in gebruik is als winteropslag voor pipowagens, picknickbanken en andere spullen, lijkt donker. Maar toch ziet Tijmen Kos kansen. ,,Het is een prachtige plek om evenementen te houden. Geen feesten of optredens, want de hal staat aan de rand van een stiltegebied. Maar wel tenniswedstrijden of andere rustige evenementen. Het plan ligt er al, helaas zie ik in de coronatijd niet zo snel iets gebeuren. Maar we geven de hoop niet op.”

Abonnement

Digitale aanmelding voor een inspectie-abonnement in vijf stappen! Lees de voorwaarden/tarieven goed door!

Eenmalige inspectie

Voor niet-leden die toch een inspectie willen.

RCE

Direct naar infobank techniek Rijksdienst v/h Cultureel Erfgoed

Stichting ERM

Direct naar technische uitvoeringsrichtlijnen (URL's) voor professionals.

 
Plone powered by ZOO